بفرما - گفتن

گفتن

λεγειν

آیا «تعارف‌»کردن کارِ بدی‌ست؟

به‌نظرم این سؤال را باید با سؤال پاسخ داد یا این‌که با یک جوابِ کوتاه و توضیحی در ادامه پاسخش را داد. تعارف‌ بماهو تعارف نه می‌تواند چیزِ بدی باشد، نه چیزِ خوبی. باید تعارف را تقسیم‌بندی کرد. تعارف اگر در حدِّ یک «بفرمایید» باشد پیرامونِ ماحضر و موجود، ایرادی و عیبی ندارد. اگر صادقانه باشد و از صمیمِ قلب باشد، عیبی ندارد. امّا اگر صادقانه نباشد، یا اگر به‌ هر دلیلی موجبِ تعذّب و تأذّیِ میهمان و مخاطب گردد، مذموم است و خوب نیست و بد است. تعارف اگر بخواهد میهمان را محدود و مجبور کند، بد است. تعارف اگر موصلِ این معنا باشد که منِ میزبان نگاهِ فاکتوری به آن‌چه که شمای میهمان میل می‌کنید دارم، مذموم است. حتّا اگر نیّتْ مثبت باشد و صادقانه. تعارف باید صدقیّت داشته باشد و به هر دلیلی موجبِ اذیّتِ تعارف‌شونده نگردد و کِنِسی و خسّتِ میزبان را نشان ندهد، بل‌که تعارفِ سالم آن است که باعثِ راحتی و آرامشِ میهمان بشود و نشانه‌ی سفره‌داری و سخاوت و کریمیِ میزبان باشد. مثلاً خاطرم هست در کتابِ «آداب‌المضیفین و زادالآکلین» که شرحِ مفصّل و مستوفای ریزِ آدابِ میهمان‌داری و میزبانی‌ست (از نشرِ میراثِ مکتوب)، خوانده بودم که به‌تر این است میزبان از میهمان سؤال نکند «می‌خوری یا نه؟» بل‌که در صورتِ توان (اگر گزینه‌ی دیگری هم هست) مخیّرش کند بینِ دو یا چندچیز و اگر گزینه‌ی دیگری نیست، بی‌که بپرسد می‌خوری یا نه هم‌آن را بیاورد جلو.

تعارف اگر بخواهد انجام پذیرد، باید یک هنری درش باشد لااقل. هنرِ صادقانه‌ی کریمانه‌ی از ناحیه‌ی سخاوت، نه هنر به معنای فنّ و ترفند و دهاء. خلاصه این‌که تعارف از آن محلِّ مناقشه‌های عجیب و غریب است در فرهنگِ ما ایرانی‌جماعت که خیلی هم سعی نداریم حلّش کنیم یا تغییری در آن ایجاد کنیم. به ذهنم رسید چیزکی راجع‌ به آن بنویسم، شاید بهانه‌ای بشود برای خودم و خواننده‌گانِ این بلاگ در جهتِ بیش‌تر اندیشیدن به این عادت و خصلت و زدودنِ بدی‌ها از آن و افزودنِ نیکی‌ها به آن.

نوشته شده در جمعه ۱٧ آذر ۱۳٩۱ساعت ۱۱:٠٤ ‎ب.ظ توسط محمّد مهدوی‌اشرف نظرات () |